बडादसैँको सातौँ दिन आज शनिबार घरघरमा नवदुर्गाभवानीको सातौँ स्वरूप देवी कालरात्रिको विशेष पूजाआराधना गरिँदै छ। दसैँको महत्त्वपूर्ण धार्मिक परम्पराका रूपमा फूलपाती भित्र्याउने दिनसमेत भएकाले देशभरका घर तथा शक्तिपीठहरूमा विधिपूर्वक फूलपाती भित्र्याउने तयारी गरिएको छ।
यस अवसरमा सङ्घीय राजधानी काठमाडौँको सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा नेपाली सेनाले फूलपाती बढाइँ विशेष समारोह आयोजना गर्ने परम्परा छ। फूलपाती भित्र्याउने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराले दसैँको उल्लासलाई थप बढाउने विश्वास गरिन्छ।
फूलपाती नौ प्रकारका पवित्र वनस्पति तथा पालुवाको सम्मिश्रण हो, जसलाई धार्मिक भाषामा ‘नवपत्रिका’ भनिन्छ। बडादसैँको सातौँ दिन फूलपाती भित्र्याएर घरको दसैँघरमा स्थापना गरी पूजाआराधना गर्ने चलन छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार फूलपातीमा केरा, दारिम अर्थात् अनार, धानको बाला, हलेदो, मानवृक्ष, उखु, बेलपत्र, अशोक र जयन्ती समावेश गरिन्छ। यी नौ वनस्पतिलाई क्रमशः ब्रह्मायणी, रक्तदन्तिका, लक्ष्मी, दुर्गा, चामुण्डा, कालिका, शिवा, शोकरहिता र कात्तिकी देवीको प्रतीकका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ।
गोरखादेखि हनुमानढोकासम्म फूलपाती ल्याउने परम्परा
फूलपाती भित्र्याउने परम्परामा ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व जोडिएको छ। ऐतिहासिक कालदेखि गोरखा दरबारको दसैँघरबाट ल्याइएको फूलपाती काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारस्थित दसैँघरमा भित्र्याउने विशिष्ट परम्परा रहँदै आएको छ।
परम्पराअनुसार गोरखाबाट पुजारीसहित मगर समुदायका छ जनाले फूलपाती बोकेर धादिङको जीवनपुरसम्म पैदल ल्याउने गर्छन्। जीवनपुरबाट काठमाडौँका छ जना ब्राह्मणले फूलपातीलाई जमलसम्म ल्याउने परम्परा छ।
जमल पुगेपछि निजामती सेवाका उच्चपदस्थ अधिकारी, नेपाली सेनाको गुर्जुका पल्टन, ब्यान्डबाजा, पञ्चेबाजा तथा सांस्कृतिक झाँकीसहित फूलपातीलाई हनुमानढोका दरबारको दसैँघरमा भित्र्याइन्छ। यस क्रममा धार्मिक विधि तथा सांस्कृतिक झाँकीले राजधानीको दसैँ उत्सवलाई विशेष बनाउने गर्छन्।
कालरात्रि देवीको विशेष पूजाआराधना
नवरात्रको सातौँ दिन नवदुर्गामध्येकी सातौँ देवी कालरात्रिको पूजा गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार कालरात्रिको स्वरूप भयङ्कर भए पनि उहाँले भक्तजनलाई शुभ फल प्रदान गर्ने भएकाले ‘शुभङ्करी’ नामले समेत पुकारिन्छ।
कालरात्रि देवीलाई कालो वर्ण, तीन नेत्र र गधामा सवार देवीका रूपमा वर्णन गरिएको छ। उहाँको पूजा गर्दा भय, रोग तथा नकारात्मक प्रभावबाट मुक्ति मिल्ने जनविश्वास छ। यस दिन भक्तजनले विधिपूर्वक पूजा, मन्त्रजप तथा दुर्गा सप्तशती पाठ गरी देवीको आराधना गर्ने गर्छन्।
धार्मिक ग्रन्थमा वर्णित मन्त्रद्वारा कालरात्रि देवीको स्तुति गर्ने परम्परासमेत छ। नवरात्रका नौ दिनमध्ये सातौँ दिनलाई शक्ति उपासनाका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।
रक्तबीजको वधसँग जोडिएको पौराणिक कथा
पौराणिक कथाअनुसार रक्तबीज नामक शक्तिशाली असुरको संहार गर्न देवी दुर्गाले कालरात्रिको रूप धारण गर्नुभएको थियो। रक्तबीजले प्राप्त गरेको वरदानका कारण उसको शरीरबाट रगतको एक थोपा जमिनमा खस्दा पनि त्यस्तै शक्तिशाली अर्को असुर उत्पन्न हुने कथामा उल्लेख छ।
युद्धका क्रममा रक्तबीजलाई परास्त गर्न देवताहरूलाई कठिन भएपछि देवी दुर्गाले कालरात्रिको स्वरूप धारण गर्नुभएको धार्मिक आख्यान छ। देवीले रक्तबीजको शरीरबाट निस्किएको रगत जमिनमा खस्न नदिई पिउनुभएपछि उसको वंश विस्तार रोकिएको र अन्ततः असुरको संहार भएको कथामा वर्णन गरिएको छ।
यस कथाले दुष्ट शक्तिमाथि सत्य र धर्मको विजयको सन्देश दिने धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले कालरात्रि देवीको आराधनालाई साहस, शक्ति, संरक्षण र कल्याणसँग जोडेर हेरिन्छ।
फूलपाती भित्र्याउने परम्परा, नवदुर्गाको पूजा र पौराणिक आस्थासँग जोडिएको कालरात्रि आराधनाले बडादसैँको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। यस दिन घरघरमा फूलपाती स्थापना गरी देवीको पूजा गर्ने र परिवारको सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्